Myanmar

De verschillende gezichten van het boeddhisme

optocht

De rust is wedergekeerd na de jaarlijkse donatiemaand. Tussen volle maan in oktober en november trokken boeddhisten overal in Myanmar massaal door de straten om donaties voor de kloosters op te halen. Bijna iedereen schenkt geld en goederen en maakt Myanmar daarmee het meest vrijgevige land ter wereld. Dat ging gepaard met optochten en vooral oorverdovend lawaai op ieder moment van de dag en nacht. Technomuziek uit de boxen van de pagode, dat paste niet in mijn beeld van het boeddhisme. Misschien wordt het tijd om ons romantische idee van de sereen mediterende monnik bijstellen.

Boeddha-house

Op elke straathoek staan stellages beplakt met waaiers van kunstig gevouwen briefgeld. Daarvoor staan groepen kinderen energiek met zilveren kommen vol geld te schudden. Dagelijks trekken kleurige parades door de straten, met dezelfde geldbomen, en dansers gehuld in glinsterende olifantenpakken. Daar omheen rijden auto’s met enorme boxen, waaruit zulke harde Boeddha-house komt dat je haren er van overeind gaan staan. De inzamelaars houden nauwkeurig bij wie wat doneert. Geld, maar ook handdoeken, klokken, koek en koffie. Alles eigenlijk.

Steeds meer jonge Birmezen zijn het zat dat de conservatieve Boeddhisten ongestoord kabaal kunnen maken bij nacht en ontij. ‘One of the greatest hero’s in Myanmar history,’ zo staat de Nederlandse toerist hier op Facebook,  nadat hij vorig jaar de stekker eruit trok toen hij klaar was met de muziek van de naburige tempel. ‘Hij deed wat wij allemaal niet durven’, vertelt mijn kantoorgenoot May. Zij geeft uit principe niet aan kloosters met een luidspreker.

Facebook post over de Nederlander die in de gevangenis belandde
Facebook post over de Nederlander die in de gevangenis belandde

Vrijgevigheid

Myanmar is volgens de CAF World Giving Index het meest vrijgevige land ter wereld. 91% van de bevolking doneert op regelmatige basis. Op twee staat Indonesië, met 79%. Nederland moet het doen met de tiende plek, waar 64% regelmatig schenkt. Die Myanmar vrijgevigheid komt omdat bijna 90% van de bevolking Theravada boeddhist is, een stroming waarin monniken en nonnen onderhouden worden door de gemeenschap van leken. In totaal leven 500.000 monniken en nonnen in Myanmar. Elke ochtend trekken ze in lange rijen door de straten om aalmoezen op te halen, meestal bestaande uit een schepje gekookte rijst. Hun kloosters vormen een belangrijk sociaal vangnet. Je kunt er altijd slapen als je geen geld hebt en kinderen die elders geen kansen hebben kunnen er onderwijs volgen. Zeker in de afgelopen decennia vulden de kloosters de gaten die het militaire regime liet vallen.

Geven is een goede daad, die volgens het Theravada boeddhisme consequenties zal hebben voor het verdere en ook het volgende leven. Generaals onder het voormalige militaire regime spaarden dan ook kosten nog moeite om de prachtigste met goud en edelstenen bekleedde pagodes te laten bouwen, zo staat te lezen in het boek ‘No bad news for the king’, van Emma Larkin. Een ander interessant inkijkje biedt de documentaire ‘Monk Politics’, waarin een rijke zakenman zijn invloed in zowel het huidige als het volgende leven veilig stelt door de monnikenraad van Myanmar te vergasten op een reisje naar Thailand. “Jullie mogen alles uitzoeken”, krijgen de monniken te horen in een winkelcentrum, waarna speelgoed, kleding en iPhones kwistig worden ingeladen.

Olifantenpakken worden meestal door duo's gedragen
Olifantenpakken worden meestal door duo’s gedragen

Vele stromingen en gezichten 

Hoe vallen die boeddha-house, pracht en praal te rijmen met het Westerse beeld van boeddhisme als religie van wijsheid, stille meditatie en verlichting? De Libelle, Happinez en 7 Years in Tibet presenteren een eenzijdig plaatje, waardoor we denken dat boeddhisten altijd tolerant en vredelievend zijn. De leer van de Boeddha is erg inspirerend, maar het hedendaagse boeddhisme heeft net als iedere religie vele stromingen en gezichten.

Met de afschuwelijke gebeurtenissen rondom de Rohingya heeft het vredelievende beeld de afgelopen maanden bij veel westerlingen barsten opgelopen. ‘Hoe kunnen die pacifistische boeddhisten zulke wrede daden begaan’, vroegen veel mensen mij geschokt. Ook ik worstel met de vijandigheid en geringe bereidheid om de situatie op te lossen. Bij veel conservatieve Myanmar zie een gebrek aan tolerantie tegenover diversiteit, of het nu is vanwege huidskleur, religie of seksuele geaardheid.

Een groeiende groep vreest voor verlies van het traditionele boeddhisme, schrijft de Crisis Group. Hoewel Aung San Suu Kyi en haar National League for Democracy op politiek vlak breed gesteund worden, maken traditionele Birmezen zich zorgen om haar liberale opstelling tegenover rechten voor minderheden en religieuze diversiteit. Dat biedt een vruchtbare bodem voor extremistische groeperingen als de Association for the Protection of Race and Religion (MaBaTha).

Nu wil ik die intolerantie en de afschuwelijke gebeurtenissen in Rakhine niet zomaar op het boeddhisme afschuiven. Net als in alle andere culturen en religies bestaan ook binnen het boeddhistische Myanmar bange mensen die verandering en de komst van andere culturen als bedreiging zien voor hun identiteit. De monniken die haat jegens moslims prediken vormen een kleine extremistische minderheid. Maar een iets minder romantisch Hollywood-plaatje van het boeddhisme is niet verkeerd. Inclusief lawaai en intolerantie, maar ook een indrukwekkende vrijgevigheid.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *