Berlijn

Berlin doesn’t love you

berlin doesn't love you

Iedereen houdt van Berlijn; we zijn massaal verliefd geworden op de kunstenaarswereld, de oude gebouwen en het grenzeloze uitgaansleven. De stad trekt meer dan 9 miljoen toeristen per jaar en is daarmee de meest bezochte stad na Londen en Parijs. Maar sinds kort houdt Berlijn niet meer van ons. In Kreuzberg duiken sinds een maand overal stickers op waarop we dat kunnen lezen. 

 

 

In de populaire uitgaanswijken stikt het van de groepen jonge Engelsen, Fransen en Spanjaarden. De hele nacht struinen zij door de straten met flessen bier in de hand, of staan ze te lachen en te schreeuwen voor de clubs. Bewoners kunnen ’s nachts niet slapen en krijgen lekke banden van het glas dat op de stoepen ligt. In Kreuzberg kunnen zij hun ongenoegen uiten tijdens de ronde tafelgesprekken waar de gemeente, de horecabazen en de bewoners samenkomen.  Ook in Friedrichshain vond vorige maand een bijeenkomst plaats waar bewoners steen en been klaagden over de rommel en de geluidsoverlast. ‘Toeristen, maar ook Berlijners uit andere stadsdelen denken dat hier alles mag en gedragen zich  daarnaar’, klaagt Ulrike van het lokale actiecomité. ‘De wijk lijkt wel een vuilnisbelt’, moppert een ander, ‘ik zou mijn kind hier niet willen opvoeden.’

Maar wat de ‘oorspronkelijke bewoners’ nog veel erger vinden zijn de kunstenaars en studenten die hip willen zijn en voor een paar maanden of een paar jaar in hun wijk komen wonen. Jonge Duitsers uit andere steden en hipsters uit andere Europese landen en Amerika. Zij veranderen de authentieke sfeer van de wijk en bovenal drijven zij de huren omhoog.  Zij verjagen de mensen die al in de buurt woonden naar buitenwijken omdat zij zich de nieuwe prijzen niet meer kunnen veroorloven. Althans, dat meent de oude garde.

Daarom plakken zij in Kreuzberg massaal stickers op lantaarnpalen en prullenbakken waarop in universele beeldtaal staat te lezen: Berlin doesn’t love you!  In Neukölln wordt de indringers gevraagd niet zo veel geld neer te tellen voor een nieuwe huurwoning. ‘Poorer people who often have been living here for years will have to leave the district’, wordt  uitgelegd op keurige aanplakbiljetten die door de wijk hangen. ‘Be creative and active against gentrification.’ Een kroegbaas uit dezelfde wijk is de vriendelijkheid allang voorbij, de nieuwe elite heeft de wijk verpest, beweert hij in een akelig filmpje. Hippe modepopjes bestellen een latte bij hem op het terras of flaneren door de straten met een Club Mate in de hand zonder zich te beseffen waar ze zijn. ‘You are far too many not to be guilty, ’ snauwt hij in de film.

De wijken Kreuzberg en Neukölln ondergaan het proces van gentrification, waarbij slechte buurten zich ontwikkelen tot populaire places to be. Dit proces voltrok zich eerder al in yuppenwijk Prenzlauerberg en in mindere mate in Friedrichshain. Achterstandswijken zijn vaak aantrekkelijk voor kunstenaars omdat de huren er laag zijn. Dit levert een win-win situatie op; de kunstenaars zijn goedkoop uit en verbeteren tegelijkertijd het imago van de wijk. Al snel trekken zij kleine creatieve bedrijfjes aan, die op hun beurt weer grotere bedrijven, jonge trendy mensen en toeristen aantrekken. Op dat moment wordt de wijk te duur voor de armlastige kunstenaars en oorspronkelijke bewoners, die weer naar een nieuwe wijk vertrekken. Dit proces wordt gedeeltelijk gestuurd door de gemeente, die bewust goedkope werkruimte aan kunstenaars beschikbaar stelt op plekken die een imagoboost nodig hebben. Maar een groot deel ervan is niet te sturen en niet te voorspellen. Bovenal is het een proces dat onvermijdelijk plaatsvindt en niet om te keren is.

De van oudsher rebelse bevolking van Kreuzberg en Neukölln geven een duidelijke signaal af: vroeger, toen jullie indringers er nog niet waren, was alles beter. En het filmpje en de stickers missen hun uitwerking niet, ik vraag me vertwijfeld af of ik dan ook  zo’n elitaire trut die de boel hier verpest.  Moet ik niet ook gaten in mijn legging scheuren en een ring door mijn neus jagen, zodat ze mij niet meteen als zo’n nare buitenlander identificeren?  In de rij voor de club proberen mijn vrienden en ik geanimeerd te kletsen in ons beste Duits, zodat de doorbitch niet hoort dat we Nederlanders zijn.

Maar zijn mijn vrienden en ik nu echt het probleem? Nee. De bewoners van Kreuzberg en Neukölln hebben de buitenlanders aangewezen als de oorzaak van alle veranderingen omdat zij niet kunnen accepteren dat de ontwikkeling van de stad onomkeerbaar is. Wij zijn het zwarte schaap waar alle problemen aan kunnen worden toegeschreven, terwijl de verantwoordelijkheid daarvoor eigenlijk bij de gemeente ligt.

Uit het geklaag van de bewoners van Friedrichshain komt al snel naar voren dat de overlastproblemen vooral veroorzaakt worden door het gebrek aan regels. Bier drinken op straat leidt onvermijdelijk tot glasscherven, clubs die het hele weekend open zijn veroorzaken geluidsoverlast. Maar tijdens de bijeenkomst wijzen alle vertegenwoordigers van de gemeente naar elkaar. ‘Ik heb echt het beste met jullie voor,’ zegt wijkburgemeester Schulz bijvoorbeeld, ‘maar ik kan niks doen omdat ik geen invloed heb op de uitgifte van horecavergunningen’

Stadsburgemeester Wowereit doet eveneens mooie beloften, maar brengt daar in de praktijk weinig van terecht. In het regeerakkoord van 2006 verklaarde zijn partij de SPD dat de gemeente zich in zou zetten voor behoud van de sociale mix die van oudsher bestaat in de centrale wijken van Berlijn. Appartementencomplexen in deze wijken werden in het midden van de 19e eeuw samengesteld uit dure woningen aan de voorkant en kleinere, goedkopere woningen in de zijvleugels en het achterhuis. Deze sociale mix zou kunnen blijven bestaan door de huurprijzen constant te houden, maar Wowereit gaf een groot deel van zijn controle daarover uit handen door 110.000 sociale huurwoningen te verkopen. De burgemeester noemde de stijging van de huren een goed teken. ‘We moeten er maar aan wennen dat Berlijn niet meer zo spotgoedkoop is als vroeger’, stelde hij een paar maanden geleden.

En daarin heeft hij gelijk. Berlijn is eenvoudigweg met een inhaalslag bezig,de huren in de stad zijn nog altijd bijna twee keer zo laag als in Londen of Parijs. Een langzame stijging van de prijzen is dan ook onvermijdelijk. Wat het proces pijnlijk maakt, is dat de lonen niet meestijgen. Berlijn heeft nog altijd geen minimumloon en creatieve bedrijven en café-eigenaren kunnen de eindeloze toestroom jonge buitenlanders uitbuiten voor een schamel loon van  400 euro per maand.

Deze toestroom van jonge creatieve mensen geeft de stad haar identiteit. Zij vormen een onmisbaar deel van de spannende kunstscene  waar Berlijn zo graag mee pronkt. Berlijn is een hoofdstad, die haar aantrekkingskracht voor een groot deel ontleent aan haar internationale karakter. En zo hoort het ook met hoofdsteden.  Bovendien zijn de klachten hypocriet, juist de mensen die een paar tientallen jaren geleden zelf nieuw kwamen klagen nu dat zij hier ‘eerst’ waren en claimen dat Berlijn van hun is. Bijna de helft van de bevolking van Kreuzberg en Neukölln emigreerde uit Turkije in de jaren 60 en 70, de kwaaie kroegbaas kwam rond zijn twintigste uit Freiburg. En hij was niet de enige, er is altijd een constante toestroom geweest van jonge open mensen die vanuit de kleinere steden naar Berlijn trokken. Vooral Kreuzberg maakt trots reclame met haar multiculturele en progressieve karakter. Daar passen wij dus prima in zou ik zeggen. Gelukkig vernieuwt de bevolking zich steeds weer, anders was er nog maar weinig over geweest van die progressiviteit.

Stel dat alle buitenlanders naar München zouden vertrekken, dat de studenten uit Zuid Duitsland in hun dorpen zouden blijven, zou dat de problemen oplossen? Zouden de huisbazen de huren weer bijstellen naar het nivo van 10 jaar geleden? Zou er geen lawaai meer gemaakt worden op straat en zouden de stoepen ineens brandschoon zijn? Nee, het enige dat zou veranderen, is de hippe, vrije uitstraling waar de stad zo trots op is. Bewoners van Kreuzberg, hou op de buitenlanders de schuld te geven van de problemen en veranderingen. Richt je woede op de structurele oorzaken, niet op ons. Berlijn kan maar beter van ons houden, dan houden wij ook van jullie.

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *